Moros y cristianos


Moros y cristianos: zwarte bonen en rijst. Het is een basisgerecht op Cuba, vandaar dat er massa’s versies van bestaan, van niet veel meer dan die bonen en die rijst tot bijna-luxe happen met spek en groenten en tomaten erdoor. Die tomaten vind ik jammer. Dan raak je dat zwart-witte kwijt, en daar slaat de term natuurlijk op. O, dit soort recepten doet mijn nieuwsgierigheid ganselijk op hol slaan. Lizet zal mij vast straks een academische pets op mijn vingers geven, maar laat ik eens wat mijmeren over de inhoud en de naam van Cuba’s culinaire trots. Moros y cristianos, moren en christenen, op het bord gebracht als zwart en wit. Wie waren die moren? Niet de zwarte medemensen op Cuba. ‘Moren’ was de naam voor de islamitische overheersers van Spanje, die in 711 vanuit Noord-Afrika de Straat van Gibraltar overstaken en in 1492 opnieuw. Maar dan de andere kant op. Die lui waren niet echt zwart – hoewel, een poosje was er een dynastie die uit het uiterste zuiden van de islamitische verovering kwam, Timboektoe, en die duidelijk zwart was – maar ze waren toch was donkerder dan de Europese Iberiërs. Dus net als in als Nederlandse taalgebruik staat ‘moor’ toch voor een donker iemand.

Rijst is een aardig gewas dat door de Arabieren, die moren dus, naar het Iberisch schiereiland gebracht is. Ironisch, want dat witte spul staat in het gerecht symbool voor de cristianos. Lastiger is het met die zwarte bonen. Dat zijn nierbonen, en die komen oorspronkelijk uit Amerika. Maar pas net toen de laatste moros Spanje verlieten, zette Columbus voet aan wal op een Caribisch eiland (nee, niet Cuba. San Salvador, op de Bahama’s). Toen was het nog decennialang wachten op het arriveren, accepteren en cultiveren van de Indianenbonen – in Europa had je alleen linzen en erwten en tuinbonen – want alleen bij die soort, de Phaseolusvulgaris, bestaat er een zo donkere variëteit dat je hem een moor kunt noemen.

Kortom, de naam van het gerecht is een geintje. Een grap. Een eetbare herinnering aan het verleden. En dan moet je er nog van uitgaan dat zo’n bord rijst met bonen eerst populair was in Spanje, vervolgens geëxporteerd naar Cuba en daarna uit de gratie geraakt in het moederland. Zoek de naam op en er wordt steevast gesproken over de Reconquista, de ‘herovering’ – verovering is wellicht juister – door de christenen van Spanje op de islamieten. Maar Cuba heeft nooit een moor gezien.

Onno



Reply